ก่อนจะมาทำระบบหลังบ้านเต็มตัว ผมเคยทำงานเป็น Mobile Developer ที่ SmilePOS ช่วงกลางปี 2023 ถึงต้นปี 2024 งานหลักคือระบบ POS ที่เขียนด้วย Flutter รันบน 6 แพลตฟอร์ม และต้อง sync ข้อมูลระหว่างเครื่องแบบ real-time ด้วย MQTT ช่วงปลายปีแบบนี้ผมเลยอยากมองย้อนว่าการทำ Flutter POS กับ MQTT สอนอะไรผมบ้าง ทั้งเรื่องสถาปัตยกรรมและนิสัยการทำงาน
ทำไม POS ต้อง real-time
ร้านที่มีหลายเครื่องต้องเห็นข้อมูลตรงกันแทบทันที เช่น เครื่องหน้าร้านรับ order แล้วครัวต้องเห็น หรือเมื่อสินค้าหมดที่เครื่องหนึ่ง เครื่องอื่นต้องไม่ขายต่อ ถ้าใช้วิธีให้ทุกเครื่องถาม server เป็นระยะ (polling) จะช้าและเปลือง network มาก
MQTT เหมาะกับโจทย์นี้เพราะเป็น protocol แบบ publish/subscribe ที่เบา ออกแบบมาสำหรับอุปกรณ์ที่ network ไม่เสถียร เครื่องแต่ละเครื่อง subscribe เฉพาะ topic ที่สนใจ และ broker ส่งข้อความให้ทันทีเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง
ทำไม Flutter และ 6 แพลตฟอร์ม
ร้านค้าใช้อุปกรณ์หลากหลาย ทั้งแท็บเล็ต มือถือ และเครื่องคอมพิวเตอร์ การมี codebase เดียวที่ build ได้หลายแพลตฟอร์มช่วยให้ทีมเล็กดูแลได้ไหว Flutter ทำเรื่องนี้ได้ดี แต่ "codebase เดียว" ไม่ได้แปลว่า "ไม่มีงานเฉพาะแพลตฟอร์ม" เรื่องอย่างการเชื่อมเครื่องพิมพ์ใบเสร็จ สิทธิ์การเข้าถึง หรือพฤติกรรมเมื่อแอปไปอยู่เบื้องหลัง ต่างกันในแต่ละแพลตฟอร์มเสมอ
ออกแบบ topic ให้เป็นระเบียบ
สิ่งที่ผมเรียนรู้เร็วที่สุดคือ ถ้า topic ไม่มีโครงสร้างที่ชัด ระบบจะกลายเป็นมั่วภายในไม่กี่เดือน รูปแบบที่ผมคิดว่าดีคือเรียงจากกว้างไปแคบ
pos/{shopId}/orders/created
pos/{shopId}/orders/{orderId}/status
pos/{shopId}/stock/{productId}
pos/{shopId}/devices/{deviceId}/presence
โครงสร้างแบบนี้ทำให้เครื่องในร้านหนึ่ง subscribe pos/{shopId}/# แล้วได้ทุกอย่างของร้านตัวเอง และไม่มีทางเห็นข้อมูลร้านอื่น ถ้ามีการตั้งสิทธิ์ที่ broker ให้ตรงกับโครงสร้างนี้ด้วย
ตัวอย่างการเชื่อมต่อใน Flutter
ฝั่ง Flutter ผมใช้ package mqtt_client ตัวอย่างแบบย่อของการเชื่อมต่อและ subscribe มีหน้าตาประมาณนี้
final client = MqttServerClient('broker.example.com', deviceId)
..port = 8883
..secure = true
..keepAlivePeriod = 30
..autoReconnect = true;
client.connectionMessage = MqttConnectMessage()
.withClientIdentifier(deviceId)
.startClean();
await client.connect(username, password);
client.subscribe('pos/$shopId/#', MqttQos.atLeastOnce);
client.updates!.listen((events) {
final msg = events.first.payload as MqttPublishMessage;
final payload =
MqttPublishPayload.bytesToStringAsString(msg.payload.message);
handleMessage(events.first.topic, payload);
});
จุดที่ควรสังเกตคือ autoReconnect และ keepAlivePeriod ในร้านจริง Wi-Fi หลุดบ่อยกว่าที่คิด แอปต้องกลับมาเชื่อมต่อเองโดยที่พนักงานไม่ต้องทำอะไร
QoS: เลือกให้ตรงกับความสำคัญของข้อความ
MQTT มี QoS สามระดับ ผมใช้หลักง่าย ๆ
- QoS 0 สำหรับข้อมูลที่หายได้ เช่น สถานะออนไลน์ของเครื่อง เพราะเดี๋ยวก็ส่งใหม่
- QoS 1 สำหรับ order และสต็อก ซึ่งต้องถึงอย่างน้อยหนึ่งครั้ง
QoS 1 หมายความว่าข้อความอาจมาซ้ำได้ ฝั่งรับจึงต้อง idempotent เช่น ทุก order มี id ที่สร้างจากเครื่องต้นทาง ถ้าได้รับ id เดิมซ้ำก็ข้ามไป บทเรียนนี้ผมใช้ต่อมาในงาน webhook อีกหลายระบบ
Offline คือสภาพปกติ ไม่ใช่ข้อยกเว้น
POS ต้องขายได้แม้ network ล่ม ร้านไม่สามารถบอกลูกค้าว่า "รออินเทอร์เน็ตกลับมาก่อน" ได้ แนวทางที่ผมคิดว่าถูกต้องคือ
- บันทึกทุกรายการลง database ในเครื่องก่อนเสมอ
- ใส่ไว้ในคิวที่รอส่ง
- เมื่อเชื่อมต่อได้ ค่อยส่งตามลำดับและลบออกจากคิวเมื่อได้รับการยืนยัน
ข้อดีคือแอปทำงานเหมือนกันทั้งตอนออนไลน์และออฟไลน์ ความซับซ้อนย้ายไปอยู่ที่การ sync ซึ่งควบคุมได้ง่ายกว่า
Google Maps กับ delivery zone
อีกส่วนที่ผมทำคือการกำหนดพื้นที่จัดส่งด้วย Google Maps ร้านวาดขอบเขตพื้นที่บนแผนที่ แล้วระบบเช็กว่าที่อยู่ลูกค้าอยู่ในพื้นที่ไหน บทเรียนจากส่วนนี้คือ ข้อมูลเชิงพื้นที่ควรถูกตรวจซ้ำฝั่ง server ด้วย ไม่ควรเชื่อผลจากฝั่ง client อย่างเดียว
สิ่งที่ผมได้เรียนรู้
- ออกแบบสำหรับความล้มเหลว network, เครื่องพิมพ์ และอุปกรณ์จะพังในเวลาที่แย่ที่สุดเสมอ
- ข้อความซ้ำต้องไม่ทำให้ข้อมูลผิด idempotency เป็นเรื่องพื้นฐาน ไม่ใช่ของเสริม
- ทดสอบบนอุปกรณ์จริง emulator ไม่เคยจำลองร้านที่ Wi-Fi อ่อนได้เหมือนจริง
- cross-platform ประหยัดเวลา แต่ไม่ได้ลบงานเฉพาะแพลตฟอร์ม ต้องเผื่อเวลาไว้เสมอ
สรุป
การทำ Flutter POS ที่ sync แบบ real-time ด้วย MQTT บน 6 แพลตฟอร์ม สอนให้ผมคิดเรื่องระบบกระจายตั้งแต่ยังเป็น developer รุ่นเล็ก: ออกแบบ topic ให้เป็นระเบียบ, เลือก QoS ตามความสำคัญ, ทำให้ฝั่งรับ idempotent และถือว่า offline เป็นสภาพปกติ หลักเหล่านี้ยังใช้ได้กับงานหลังบ้านที่ผมทำทุกวันนี้ แม้จะไม่ได้เขียน Flutter แล้วก็ตาม