ทุกคนมีงานแรกที่ได้เงินจากการเขียนโค้ด ของผมคือ LINE chatbot สำหรับรับเรื่องร้องเรียนของเทศบาลเมืองศรีสะเกษ ทำแบบ freelance ในปี 2021 ตอนที่ยังเรียนสาขา Software Engineering อยู่ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ มองย้อนกลับไป งานนี้สอนผมมากกว่าวิชาไหน ๆ ในห้องเรียน ไม่ใช่เพราะเทคนิคยาก แต่เพราะเป็นครั้งแรกที่มีคนใช้สิ่งที่ผมสร้างจริง ๆ
โจทย์: ให้ประชาชนแจ้งเรื่องได้ง่ายที่สุด
คนในเมืองใช้ LINE กันเป็นประจำอยู่แล้ว การให้แจ้งเรื่องผ่าน LINE chatbot จึงง่ายกว่าการให้โหลดแอปใหม่หรือเข้าเว็บ ระบบที่ทำมีสามส่วนหลัก
- LINE chatbot ให้ประชาชนส่งเรื่องร้องเรียน พร้อมรูปและตำแหน่ง
- AI กรองเรื่อง คัดข้อความที่ไม่ใช่เรื่องร้องเรียนจริงออก เช่น ข้อความทักทาย ข้อความไม่เกี่ยวข้อง หรือข้อความไม่สุภาพ
- Dashboard และขั้นตอนอนุมัติ ให้เจ้าหน้าที่ตรวจ อนุมัติ และติดตามสถานะของแต่ละเรื่อง
ทำไมต้องมี AI กรอง
ตอนเริ่มผมคิดว่าทุกข้อความที่ส่งเข้ามาคือเรื่องร้องเรียน แต่ในความจริง ช่องทางที่เปิดให้ทุกคนพิมพ์ได้จะมีข้อความหลากหลายมาก ถ้าส่งทุกข้อความเข้า dashboard เจ้าหน้าที่จะจมอยู่กับข้อความที่ไม่ต้องทำอะไร และเลิกใช้ระบบในที่สุด
AI ในงานนี้จึงทำหน้าที่เป็นด่านแรก ไม่ใช่ผู้ตัดสินใจ ข้อความที่ผ่านด่านไปแล้วยังต้องให้เจ้าหน้าที่อนุมัติอีกชั้น นี่คือบทเรียนสำคัญที่ผมยังใช้อยู่ทุกวันนี้: ให้ AI ช่วยลดงาน แต่ให้คนเป็นผู้ตัดสินในเรื่องที่มีผลกับผู้อื่น
พื้นฐานของ LINE webhook ที่มือใหม่ต้องรู้
เมื่อผู้ใช้ส่งข้อความหา bot, LINE จะส่ง webhook มาที่ server ของเรา สิ่งแรกที่ต้องทำคือยืนยันว่า request มาจาก LINE จริง ด้วยการตรวจ signature ใน header x-line-signature ซึ่งคือ HMAC-SHA256 ของ body ด้วย channel secret แล้ว encode เป็น base64
const crypto = require('crypto');
function isValidLineSignature(rawBody, signature, channelSecret) {
const expected = crypto
.createHmac('sha256', channelSecret)
.update(rawBody)
.digest('base64');
const a = Buffer.from(expected);
const b = Buffer.from(signature || '');
return a.length === b.length && crypto.timingSafeEqual(a, b);
}
จุดที่มือใหม่พลาดบ่อย รวมถึงผมเองในตอนนั้น คือการตรวจ signature จาก body ที่ถูก parse เป็น JSON แล้ว ต้องใช้ raw body ตามที่ได้รับมาเท่านั้น ไม่เช่นนั้น signature จะไม่ตรง
อีกเรื่องคือ webhook ควรตอบกลับเร็ว ถ้ามีงานหนัก เช่น เรียก AI หรือบันทึกรูป ควรรับเรื่องไว้ก่อนแล้วค่อยประมวลผลต่อ แทนที่จะให้ LINE รอ
สิ่งที่มือใหม่ได้เรียนจากลูกค้าจริง
1. ผู้ใช้จริงไม่ได้ใช้ตามที่เราคิด
ผมออกแบบ flow ให้ส่งรูปก่อน แล้วค่อยพิมพ์รายละเอียด แต่ผู้ใช้จริงส่งทุกอย่างสลับลำดับกัน บางคนพิมพ์ยาวในข้อความเดียว บางคนส่งรูปหลายใบโดยไม่พิมพ์อะไรเลย ระบบต้องยืดหยุ่นพอจะรับได้ทุกแบบ
2. ผู้ใช้มีสองกลุ่ม และสำคัญเท่ากัน
ประชาชนคือผู้ใช้ที่เห็นชัด แต่เจ้าหน้าที่ที่ใช้ dashboard ทุกวันคือคนที่จะทำให้ระบบอยู่รอดหรือถูกทิ้ง ถ้า dashboard ใช้ยาก เรื่องจะค้าง และประชาชนก็จะเลิกแจ้ง
3. "เสร็จ" ของ developer ไม่ใช่ "เสร็จ" ของลูกค้า
ผมคิดว่างานเสร็จเมื่อโค้ดทำงาน แต่สำหรับลูกค้า งานเสร็จเมื่อเจ้าหน้าที่ใช้เป็นและระบบไม่ล่มในวันที่มีเรื่องเข้ามาเยอะ ผมได้เรียนรู้ว่าต้องเผื่อเวลาสำหรับการสอนใช้งาน การแก้ตามความเห็น และการดูแลหลังส่งมอบ
4. สื่อสารด้วยภาษาของลูกค้า
ลูกค้าไม่สนใจว่าใช้ webhook หรือ database อะไร เขาสนใจว่าเรื่องร้องเรียนจะถึงมือเจ้าหน้าที่ภายในกี่นาที และจะติดตามสถานะได้อย่างไร การเล่าด้วยภาษาของผลลัพธ์ทำให้คุยกันง่ายขึ้นมาก
สิ่งที่ผมจะทำต่างไปถ้าย้อนเวลาได้
- เขียนเอกสารการใช้งานสั้น ๆ ตั้งแต่วันแรก
- มี log ที่อ่านง่ายสำหรับไล่ปัญหาในวันที่ระบบมีปัญหา
- ตกลงขอบเขตงานเป็นลายลักษณ์อักษรให้ชัดก่อนเริ่ม เพื่อไม่ให้งานงอกโดยไม่รู้ตัว
ช่วงเดียวกันผมยังได้ทำงาน freelance อีกชิ้นคือเชื่อม payment gateway ให้โรงพยาบาลแห่งหนึ่งด้วยการเข้ารหัส RSA ซึ่งสอนให้ผมระวังเรื่องความปลอดภัยตั้งแต่ต้นอาชีพ ก่อนหน้านั้นผมทำงานด้านโลจิสติกส์และงานก่อสร้าง เรื่องนั้นผมเล่าไว้ใน จากงานโลจิสติกส์และก่อสร้างสู่การเขียนโค้ด
สรุป
LINE chatbot ให้เทศบาลเมืองศรีสะเกษคืองานแรกที่ได้เงินของผม สิ่งที่ได้ไม่ใช่แค่ทักษะทำ chatbot หรือ webhook แต่คือการเข้าใจว่าผู้ใช้จริงไม่ทำตามที่เราคิด, AI ควรช่วยกรองแต่ให้คนตัดสิน, และงานจะเสร็จจริงเมื่อลูกค้าใช้ได้ ไม่ใช่เมื่อโค้ดรันผ่าน ถ้าคุณกำลังจะรับงานแรก ขอให้ลงมือเลย บทเรียนที่ดีที่สุดมาจากลูกค้าจริงเสมอ