ตอนทำ Sell-in Dashboard ที่ OPPO Mexico (Laravel 12 + PostgreSQL) ผู้ใช้บ่นว่าการกด filter แต่ละครั้ง "หน่วง" ไม่ได้ช้ามากจนใช้ไม่ได้ แต่ช้าพอให้รู้สึก ผมวัดแล้วได้ราว ~300ms ต่อ interaction หลังปรับสองเรื่องหลัก คือ Set lookup และ ETag/304 caching ใน Laravel ตัวเลขลงมาต่ำกว่า 100ms โพสต์นี้จะเล่าทั้งสองเทคนิคพร้อมโค้ดตัวอย่าง
วัดก่อนแก้
ก่อนแตะโค้ด ผมแยกเวลาออกเป็นสามส่วน: เวลา query, เวลาประมวลผลใน PHP และเวลาส่งข้อมูลผ่าน network สิ่งที่เจอคือ query ไม่ได้ช้าอย่างที่คิด เพราะข้อมูลอยู่ใน PostgreSQL ที่มี index ดีแล้ว เวลาส่วนใหญ่ไปอยู่ที่ PHP ที่วนลูปจับคู่ข้อมูล และการส่ง JSON ก้อนเดิมซ้ำ ๆ ทั้งที่ข้อมูลไม่เปลี่ยน
ถ้าข้ามขั้นนี้ไป ผมคงเสียเวลาไปจูน query ที่ไม่ใช่ปัญหา
เทคนิคที่ 1: เปลี่ยน in_array เป็น Set lookup
โค้ดเดิมมี pattern แบบนี้ซ่อนอยู่หลายจุด: วนลูปรายการขาย แล้วเช็กว่ารหัสสินค้าอยู่ในรายการที่ผู้ใช้เลือกหรือไม่
// Before: in_array is O(n) per call -> O(n * m) overall
$selected = $request->input('product_ids', []);
$rows = $orders->filter(function ($order) use ($selected) {
return in_array($order->product_id, $selected);
});
// After: build a hash set once, lookup is O(1)
$selectedSet = array_flip($request->input('product_ids', []));
$rows = $orders->filter(function ($order) use ($selectedSet) {
return isset($selectedSet[$order->product_id]);
});
PHP ไม่มี Set type ในตัว แต่ array ที่ใช้ค่าเป็น key ทำงานเหมือน hash set array_flip สร้างครั้งเดียว แล้ว isset เช็กได้ในเวลาคงที่ ถ้ารายการที่เลือกมีหลายร้อยตัวและข้อมูลมีหลายหมื่นแถว ความต่างเห็นได้ชัด
ข้อควรระวัง: array_flip ใช้ได้กับค่าที่เป็น string หรือ integer เท่านั้น และถ้าค่ามาจาก request อาจเป็น string ขณะที่ข้อมูลจาก database เป็น integer PHP จะแปลง key ที่เป็นตัวเลขให้อัตโนมัติ แต่ควรทดสอบกรณีนี้ให้แน่ใจ
จุดอื่นที่ใช้หลักเดียวกัน คือการ join ข้อมูลใน memory: แทนที่จะใช้ firstWhere ในลูป ให้ใช้ keyBy('id') สร้าง map ครั้งเดียว แล้วดึงด้วย key
เทคนิคที่ 2: ETag และ 304 Not Modified
dashboard ถูกเปิดค้างไว้ทั้งวัน และ frontend ดึงข้อมูลชุดเดิมซ้ำทุกครั้งที่สลับ tab หรือกด refresh แต่ข้อมูล sell-in เปลี่ยนแค่ตอนรอบ sync ตามตาราง ไม่ได้เปลี่ยนทุกวินาที
ETag แก้ปัญหานี้ได้พอดี server ส่ง hash ของ response ไปพร้อม header ETag browser จะเก็บไว้และส่งกลับมาใน If-None-Match ครั้งต่อไป ถ้า hash ตรงกัน server ตอบ 304 Not Modified แบบไม่มี body browser ใช้ข้อมูลใน cache ของตัวเอง
middleware ใน Laravel:
<?php
namespace App\Http\Middleware;
use Closure;
use Illuminate\Http\Request;
use Symfony\Component\HttpFoundation\Response;
class SetETag
{
public function handle(Request $request, Closure $next): Response
{
$response = $next($request);
if (! $request->isMethod('GET') || $response->getStatusCode() !== 200) {
return $response;
}
$etag = '"' . md5($response->getContent()) . '"';
$response->headers->set('ETag', $etag);
$response->headers->set('Cache-Control', 'private, no-cache');
if ($request->headers->get('If-None-Match') === $etag) {
$response->setNotModified();
}
return $response;
}
}
Cache-Control: private, no-cache บอก browser ว่าเก็บได้ แต่ต้องถาม server ทุกครั้งก่อนใช้ ซึ่งคือสิ่งที่เราต้องการ ข้อมูลไม่มีวันเก่า แต่ไม่ต้องส่งซ้ำ private สำคัญเพราะข้อมูลขึ้นกับสิทธิ์ของผู้ใช้ ห้าม proxy กลางทางเก็บไว้แชร์
Laravel มี middleware cache.headers ที่รองรับ option etag อยู่แล้ว ถ้าความต้องการตรงกัน ใช้ตัวนั้นได้เลย ผมเขียนเองเพราะต้องการควบคุม header ให้ตรงกับกรณีของเรา
ทำให้ ETag ถูกกว่านี้อีก
middleware ข้างบนยังต้องสร้าง response ทั้งก้อนก่อนจะ hash ได้ ส่วนที่ประหยัดคือ network และการ parse JSON ฝั่ง client ถ้าอยากประหยัดฝั่ง server ด้วย ให้สร้าง ETag จาก "เวอร์ชันของข้อมูล" แทน เช่น เวลาที่ sync ล่าสุดรวมกับ filter ของ request แล้วเช็ก If-None-Match ก่อน query เลย ถ้าตรงกันก็ตอบ 304 ทันที
วิธีนี้ใช้ได้ดีเมื่อข้อมูลเปลี่ยนตามรอบที่รู้แน่นอน เช่น ระบบที่ดึงข้อมูลจาก read-only mirror ที่ sync ตามตาราง ซึ่งผมเล่าไว้ใน read-only mirror ของ PostgreSQL ที่ sync ตามตาราง
ตรวจว่า ETag ทำงานจริง
หลัง deploy ผมเปิด DevTools แท็บ Network แล้วดูสองอย่าง: request แรกต้องได้ 200 พร้อม header ETag ส่วน request ถัดไปที่ข้อมูลไม่เปลี่ยนต้องได้ 304 และขนาด response เหลือเพียงไม่กี่ร้อยไบต์ ถ้ายังได้ 200 ทุกครั้ง สาเหตุที่พบบ่อยคือ response มีค่าที่เปลี่ยนทุก request ปนอยู่ เช่น timestamp ที่สร้างตอนตอบ หรือ CSRF token ทำให้ hash ไม่เคยตรงกัน อีกสาเหตุคือ proxy หรือ compression บางตัวแก้ ETag ระหว่างทาง ต้องตรวจทั้งเส้นทาง ไม่ใช่แค่ใน Laravel
ผลลัพธ์และสิ่งที่เรียนรู้
หลังรวมสองเทคนิค interaction ส่วนใหญ่ของ dashboard ลงมาจาก ~300ms เหลือต่ำกว่า 100ms ผู้ใช้เลิกบ่นเรื่องหน่วง โดยไม่ต้องเพิ่ม server หรือเปลี่ยนสถาปัตยกรรม
บทเรียนที่ผมได้:
- วัดแยกส่วนก่อนเสมอ สิ่งที่ช้าอาจไม่ใช่ database
- O(n × m) ซ่อนอยู่ในโค้ดที่ดูไร้พิษภัย
in_arrayและfirstWhereในลูปคือผู้ต้องสงสัยอันดับแรก - ข้อมูลที่ไม่เปลี่ยน ไม่ต้องส่งซ้ำ ETag/304 เพิ่มโค้ดไม่กี่บรรทัด แต่ได้ผลกับทุก request ที่ซ้ำ
- ระวังเรื่องสิทธิ์ response ที่ขึ้นกับผู้ใช้ต้องเป็น
privateเสมอ
สรุป
การทำให้ dashboard เร็วขึ้นไม่ต้องเริ่มจากการเปลี่ยน stack ในกรณีของผม สองเทคนิคพื้นฐาน คือเปลี่ยน array lookup เป็น Set ด้วย array_flip และ isset กับเพิ่ม ETag/304 caching ใน Laravel ก็พอพา latency จาก ~300ms ลงมาต่ำกว่า 100ms ได้แล้ว เริ่มจากวัดให้รู้ว่าเวลาไปอยู่ตรงไหน แล้วแก้ตรงนั้น