วินัย deploy: deploy-list, branch-merge policy และ deploy freeze ช่วงวันหยุด

วินัย deploy สำหรับทีมเล็ก: template deploy-list, branch-merge policy และ holiday deploy freeze ที่ผมใช้จริงกับระบบภายใน 6 ระบบ พร้อม template ให้คัดลอกไปใช้

Kasidit Wansudonอ่าน 4 นาที
devopsdeploygitteam-managementprocess

ตอนเป็น Technical Lead ที่ OPPO Mexico ผมดูแลการ deploy และ rollback ของระบบภายในกว่า 6 ระบบทุกวัน ทั้ง WMS, Canteen, Sellout, Attendance และอื่น ๆ ผู้ใช้ back-office ราว 200 คนพึ่งพาระบบเหล่านี้ทุกเช้า สิ่งที่ทำให้ทีมเล็กของเราไม่ล่มบ่อยไม่ใช่เครื่องมือแพง แต่เป็นวินัย deploy สามอย่าง: deploy-list, branch-merge policy และ deploy freeze ช่วงวันหยุด บทความนี้แชร์ทั้งสามแบบพร้อม template

ปัญหาที่เจอก่อนมีวินัย deploy

ก่อนจะมีกติกา อาการที่เจอบ่อยคือ:

  • deploy ไปแล้วไม่มีใครรู้ว่ามีอะไรขึ้นไปบ้าง พอระบบพังต้องไล่ดู commit ทีละตัว
  • branch ของสองคนถูก merge พร้อมกัน แล้วตีกันบน production
  • มีคน deploy เย็นวันศุกร์ก่อนวันหยุดยาว แล้วไม่มีใครอยู่แก้

ทั้งหมดนี้แก้ได้ด้วยกระบวนการง่าย ๆ ที่ทุกคนทำเหมือนกัน

1. Deploy-list template

ทุกการ deploy ขึ้น production ต้องมี deploy-list หนึ่งใบ เขียนก่อน deploy ไม่ใช่หลัง ผมให้ทีมโพสต์ในกลุ่มแชตของทีมหรือแนบใน merge request

## Deploy: <system> — <YYYY-MM-DD HH:mm>
Owner: <ชื่อคน deploy>
Reviewer: <ชื่อคนรีวิว>

### Changes
- [ ] <ticket/MR> สั้น ๆ ว่าเปลี่ยนอะไร
- [ ] <ticket/MR> ...

### Risk
- DB migration: yes / no  (ถ้า yes: reversible? ใช้เวลาเท่าไร?)
- Config/env change: yes / no
- Affects users: <กลุ่มผู้ใช้ / หน้าไหน>

### Steps
1. git pull origin main (tag: vX.Y.Z)
2. composer install --no-dev / npm ci && npm run build
3. php artisan migrate --force
4. clear cache / restart queue worker

### Verify (หลัง deploy 10 นาที)
- [ ] login ได้
- [ ] หน้าหลักที่เปลี่ยนทำงาน
- [ ] error log ไม่มี error ใหม่

### Rollback
- git checkout vX.Y.(Z-1) + ขั้นตอนย้อน migration (ถ้ามี)

ส่วนที่สำคัญที่สุดคือ Rollback ถ้าเขียนส่วนนี้ไม่ได้ แปลว่ายังไม่พร้อม deploy

ข้อดีที่ตามมาคือ deploy-list กลายเป็นประวัติที่ค้นย้อนหลังได้ เวลามีคนถามว่า "ฟีเจอร์นี้ขึ้นไปเมื่อไร" ตอบได้ในไม่กี่วินาที และเมื่อเก็บไว้นานพอ มันจะกลายเป็น runbook ตามแนวคิดใน ทำทุก deploy ให้เป็น runbook

2. Branch-merge policy

ทีมเล็กไม่จำเป็นต้องใช้ git flow เต็มรูปแบบ แต่ต้องมีกติกาที่ชัด นี่คือ policy ที่ผมใช้:

main        = สิ่งที่อยู่บน production เท่านั้น
develop     = รวมงานเพื่อทดสอบบน staging
feature/*   = งานใหม่ แตกจาก develop
hotfix/*    = แก้ด่วน แตกจาก main แล้ว merge กลับทั้ง main และ develop

กติกา:
1. ห้าม push ตรงเข้า main และ develop ทุกอย่างผ่าน merge request
2. ทุก MR ต้องมี reviewer อย่างน้อย 1 คน ที่ไม่ใช่คนเขียน
3. MR หนึ่งอันแก้เรื่องเดียว ถ้าเกิน ~400 บรรทัดให้แยก
4. merge เข้า main ได้เฉพาะคน deploy ของรอบนั้น และต้องมี deploy-list
5. ทุกครั้งที่ merge เข้า main ให้ติด tag เวอร์ชัน
6. QA ผ่านบน staging ก่อน merge เข้า main เสมอ ยกเว้น hotfix ที่ระบุเหตุผล

ข้อ 4 กับข้อ 5 ช่วยได้มากที่สุดในทางปฏิบัติ เพราะทำให้รู้เสมอว่าบน production คือ tag อะไร และ rollback ทำได้ด้วยการ checkout tag ก่อนหน้า ผมเขียนรายละเอียดเรื่อง branch ไว้เพิ่มใน git branch strategy สำหรับทีมเล็ก

3. Holiday deploy freeze

ช่วงวันหยุดยาวหรือช่วงที่ธุรกิจมีงานสำคัญ เช่นปิดงบสิ้นเดือน ความเสี่ยงของการ deploy สูงกว่าปกติมาก เพราะคนแก้ไม่อยู่ และผู้ใช้ไม่มีความอดทนเหลือ ผมจึงประกาศ deploy freeze ล่วงหน้า

## Deploy Freeze: <ชื่อช่วง>
ช่วงเวลา: <วันเริ่ม 18:00> ถึง <วันสิ้นสุด 09:00>
ระบบที่ครอบคลุม: ทุกระบบ production

อนุญาตเฉพาะ:
- Hotfix ที่ระบบใช้งานไม่ได้ หรือข้อมูลผิดพลาด
- ต้องได้รับอนุมัติจาก Tech Lead ก่อน
- ต้องมี deploy-list + reviewer + คนอยู่เฝ้าหลัง deploy 1 ชั่วโมง

Deploy วันสุดท้ายก่อน freeze: <วัน> ก่อน 14:00
On-call: <ชื่อ / ช่องทางติดต่อ>

กฎเพิ่มเติมที่ผมใช้ตลอดปีคือ ไม่ deploy หลังบ่ายสองโมงของวันศุกร์ ถ้าไม่ใช่ hotfix เหตุผลง่าย ๆ คือถ้าพัง เราต้องมีเวลาแก้ก่อนเลิกงาน

ทำให้ทีมยอมทำตาม

กติกาที่ดีแต่ไม่มีใครทำก็ไม่มีประโยชน์ สิ่งที่ช่วยให้ทีมทำตามคือ:

  • ทำให้ง่าย: template อยู่ในที่เดียว คัดลอกแล้วกรอกได้ทันที
  • Lead ทำเป็นตัวอย่าง: ผมเขียน deploy-list ทุกครั้งแม้จะเป็นงานเล็ก
  • บังคับด้วยเครื่องมือ: ตั้ง protected branch บน GitLab หรือ GitHub ไม่ให้ push ตรงเข้า main
  • ทบทวนหลังเหตุการณ์: ทุกครั้งที่ rollback ให้ดูว่ากติกาไหนช่วยหรือขาดอะไร แล้วปรับ template

สรุป

วินัย deploy ของทีมเล็กมีแค่สามอย่างที่ต้องทำให้ได้: deploy-list ที่มีขั้นตอน rollback ทุกครั้ง, branch-merge policy ที่ทำให้ main ตรงกับ production เสมอ และ deploy freeze ในช่วงที่ความเสี่ยงสูง ทั้งหมดนี้ใช้เวลาเพิ่มไม่กี่นาทีต่อการ deploy แต่ช่วยลดเหตุการณ์ระบบล่มได้ชัดเจน คัดลอก template ไปปรับใช้กับทีมคุณได้เลย

มีคำถามหรืออยากแลกเปลี่ยน?

ฝากข้อความไว้ที่ guestbook หรือทักมาทาง X ได้เลยครับ