ช่วงแรกที่ผมเป็น Technical Lead ผมภูมิใจที่ตอบคำถามทีมได้เร็ว ใครติดอะไรมาถาม ผมบอกวิธีแก้ได้ในไม่กี่นาที แต่ผ่านไปไม่กี่สัปดาห์ผมเริ่มเห็นปัญหา: คิวคำถามรอผมยาวขึ้นทุกวัน และทีมแก้ปัญหาแบบเดิมซ้ำด้วยการมาถามผมอีก ผมกลายเป็นคอขวดของทีมโดยไม่รู้ตัว บทความนี้เล่าว่าผมเปลี่ยนมาใช้ tech lead coaching ด้วยคำถามแทนการให้คำตอบอย่างไร
ทำไมการตอบเร็วถึงเป็นกับดัก
การให้คำตอบทันทีรู้สึกดีทั้งสองฝ่าย คนถามได้คำตอบ คนตอบรู้สึกว่ามีประโยชน์ แต่ผลระยะยาวคือ:
- ทีมไม่สร้างวิธีคิดของตัวเอง ได้แต่คำตอบของปัญหานั้น ไม่ได้วิธีหาคำตอบ
- Lead กลายเป็นคอขวด ทุกการตัดสินใจต้องผ่านคนเดียว งานหยุดเมื่อ lead ประชุมหรือลา
- Lead ไม่มีเวลาทำงานระดับสูง เช่นวางแผน ดูความเสี่ยง หรือคุยกับ stakeholder
- ความรู้ไม่กระจาย ถ้า lead ย้ายงาน ทีมจะติดทันที
ผมนึกถึงคำถามง่าย ๆ ข้อหนึ่ง: ถ้าผมหายไปหนึ่งสัปดาห์ ทีมจะยังทำงานต่อได้ไหม ถ้าคำตอบคือไม่ แปลว่าผมทำหน้าที่ lead ไม่ครบ
ชุดคำถาม coaching ที่ผมใช้
เวลามีคนมาถาม ผมไม่ได้ปฏิเสธที่จะช่วย แต่เปลี่ยนจากบอกคำตอบเป็นถามคำถามที่ทำให้เขาเดินไปถึงคำตอบเอง ชุดคำถามที่ใช้บ่อยที่สุด:
ทำความเข้าใจปัญหา
- อาการจริงที่เห็นคืออะไร มี error message หรือ log ไหม
- คาดหวังให้เกิดอะไร แล้วเกิดอะไรขึ้นจริง
- เริ่มเป็นตั้งแต่เมื่อไร มีอะไรเปลี่ยนก่อนหน้านั้นไหม
ให้เขาคิดทางออกเอง
- ลองอะไรไปแล้วบ้าง ผลเป็นอย่างไร
- ถ้าต้องเดาสาเหตุสักสองข้อ จะเดาอะไร
- จะพิสูจน์ได้อย่างไรว่าข้อไหนถูก
ตัดสินใจ
- มีทางเลือกกี่ทาง แต่ละทางเสียอะไร
- ถ้าเลือกผิด ย้อนกลับได้ง่ายไหม
- ถ้าเป็นคุณตัดสินใจเอง จะเลือกทางไหน
คำถามสุดท้ายสำคัญมาก หลายครั้งเขามีคำตอบอยู่แล้ว แค่ไม่มั่นใจ การถามว่า "ถ้าเป็นคุณ จะเลือกอะไร" แล้วตอบว่า "เห็นด้วย ไปเลย" ช่วยสร้างความมั่นใจได้มากกว่าการบอกคำตอบเอง
ไม่ใช่ทุกเรื่องต้อง coaching
การถามคำถามทุกครั้งก็เป็นปัญหาได้ ผมแบ่งตามสถานการณ์:
- Production ล่ม ตอบตรง ๆ และลงมือแก้ทันที แล้วค่อยทำ review ทีหลัง
- ความรู้เฉพาะที่หาเองไม่ได้ เช่น password อยู่ที่ไหน หรือใครเป็นเจ้าของระบบ ตอบเลย และจดลงเอกสาร
- ปัญหาเชิงเทคนิคทั่วไป ใช้คำถาม coaching
- การตัดสินใจเชิงออกแบบ ให้เขาเสนอทางเลือกก่อน แล้วค่อยคุยกัน
หลักคือ ถ้าเรื่องนั้นจะเกิดซ้ำและเขาควรทำเองได้ในอนาคต ให้ใช้ coaching ถ้าเป็นเรื่องเร่งด่วนหรือเป็นข้อมูลล้วน ๆ ให้ตอบ
ลดคอขวดด้วยระบบ ไม่ใช่ด้วยความพยายาม
นอกจากวิธีพูด ผมเปลี่ยนวิธีทำงานด้วย:
- กำหนดเวลาสำหรับคำถาม ผมมีช่วง office hour สั้น ๆ วันละสองรอบ เรื่องไม่ด่วนให้รวบมาถามช่วงนั้น เวลาที่เหลือผมได้โฟกัส
- ให้เขียนก่อนถาม ใช้ template สั้น ๆ: ปัญหา, สิ่งที่ลองแล้ว, สิ่งที่คิดว่าเป็นสาเหตุ หลายครั้งเขียนเสร็จก็แก้ได้เอง
- คำตอบไหนถูกถามสองครั้ง ต้องกลายเป็นเอกสาร และคนที่เพิ่งเข้าใจเป็นคนเขียน ไม่ใช่ผม
- มอบอำนาจตัดสินใจเป็นระดับ เช่น เรื่องที่ย้อนกลับได้ง่ายให้ตัดสินใจเองได้เลย เรื่องที่กระทบ production หรือข้อมูลต้องคุยก่อน
- ให้ทีมใช้ AI เป็นด่านแรก แต่ต้องตรวจสอบสิ่งที่ AI บอกด้วยตัวเอง ผมเขียนแนวทางไว้ใน กติกา AI pair programming
ข้อ 3 เปลี่ยนทีมมากที่สุด เพราะคนที่เขียนเอกสารจะเข้าใจเรื่องนั้นลึกขึ้น และคนถัดไปไม่ต้องมาถามอีก
สัญญาณว่าได้ผล
หลังเปลี่ยนวิธีไปสักพัก สิ่งที่ผมเห็นคือ:
- คำถามที่มาถึงผมน้อยลง และเป็นคำถามที่ยากขึ้น
- ทีมมาพร้อมข้อเสนอ ไม่ใช่มาพร้อมปัญหาเปล่า ๆ
- ผมมีเวลาวางแผนงานระยะยาวและคุยกับผู้ใช้มากขึ้น
- เวลาผมลาหรือติดประชุมทั้งวัน งานยังเดินต่อได้
ข้อควรระวัง
Coaching ไม่ใช่การปล่อยให้คนจมน้ำ ถ้าเขาติดนานเกินไป เช่นเกินครึ่งวันกับปัญหาเดียว ผมจะเข้าไปช่วยตรง ๆ และอธิบายวิธีคิดไปด้วย นอกจากนี้ต้องระวังน้ำเสียง คำถามต้องฟังเหมือนอยากช่วย ไม่ใช่เหมือนสอบ คนจะกล้าถามน้อยลงถ้ารู้สึกว่าถูกทดสอบ
สรุป
Tech lead ที่ดีไม่ใช่คนที่ตอบได้ทุกคำถาม แต่เป็นคนที่ทำให้ทีมตอบคำถามได้เองโดยไม่ต้องรอ ใช้คำถาม coaching กับปัญหาที่จะเกิดซ้ำ ตอบตรงเมื่อเร่งด่วน และสร้างระบบอย่าง office hour เอกสาร และระดับการตัดสินใจ เพื่อให้ตัวเองไม่เป็นคอขวด วัดผลจากคำถามเดียว: ถ้าคุณหายไปหนึ่งสัปดาห์ ทีมยังทำงานต่อได้ไหม